Paprykarz szczeciński ma już 59 lat. Kultowy przysmak PRL powstał przez przypadek z afrykańskiej inspiracji

Paprykarz szczeciński z afrykańskim rodowodem. Jak powstał?

Wczesne lata 60. ubiegłego stulecia to początek niezwykłych losów paprykarza szczecińskiego. Pracownicy Przedsiębiorstwa Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich „Gryf” zaczerpnęli pomysł podczas rejsów wzdłuż zachodnich brzegów Afryki. Skosztowali tam lokalnego specjału zwanego „czop-czop” lub „tiep bou dienn” – senegalskiej mieszanki ryb, pomidorów, ryżu i wyrazistych przypraw.

W tym samym czasie włodarze szczecińskiej fabryki zastanawiali się, jak zagospodarować resztki po produkcji rybnych kostek. Zmieszanie tych ścinków z koncentratem, ryżem oraz pikanterią okazało się niezwykle trafnym kulinarnym rozwiązaniem.

Wrzesień 1967 roku. Receptura paprykarza szczecińskiego oficjalnie zatwierdzona

Za formalną datę powstania tej kultowej puszki przyjmuje się 26 września 1967 roku. Właśnie tego dnia laboratoryjna kadra zakładów „Gryf” odebrała świadectwo racjonalizatorskie za swój innowacyjny przepis, który z miejsca podbił serca Polaków.

Jeszcze w tym samym roku ruszyła seryjna produkcja, a charakterystyczne czerwone opakowania błyskawicznie wypełniły sklepowe półki w całym kraju.

Prawdziwy skład paprykarza szczecińskiego. Czym różnił się od dzisiejszych?

Pierwotna wersja przysmaku mocno odbiegała od współczesnych zamienników. Oryginalny paprykarz szczeciński składał się w połowie z mięsa afrykańskich ryb, do którego dodawano warzywa, ryż oraz pomidorową pulpę sprowadzaną z Węgier i Bułgarii. Za wyjątkową ostrość odpowiadała pima, czyli specjalna afrykańska papryczka.

Taka kompozycja składników tworzyła unikalny smak, dzięki czemu konserwę z powodzeniem zajadano prosto z opakowania, smarowano nią pieczywo, a nawet traktowano jako bazę do bardziej skomplikowanych dań obiadowych.

Eksport do 32 krajów i znak jakości Q dla paprykarza szczecińskiego

Ważnym momentem w dziejach konserwy był 1 grudnia 1968 roku. Wówczas produkt zyskał prestiżowy znak jakości Q, będący w epoce PRL-u najważniejszym laurem dla branży spożywczej w państwie.

Od tego czasu sprzedaż wystrzeliła, a puszki zaczęto masowo wysyłać do 32 państw, w tym do Afryki, Ameryki Północnej oraz wielu krajów Europy, czyniąc ten szczeciński wyrób wielkim międzynarodowym hitem polskiego eksportu.

Upadek zakładów Gryf i koniec oryginalnego paprykarza szczecińskiego

Dekada lat 80. przyniosła poważne zmiany w przepisach połowowych, przez co polskie statki straciły dostęp do łowisk u wybrzeży Afryki. Zaczęto więc stosować zupełnie inne gatunki ryb, a szalejący kryzys gospodarczy dramatycznie obniżył standardy produkcji, psując dawną renomę rybnej potrawy.

Gospodarcza transformacja początku lat 90. doprowadziła do ostatecznego upadku przedsiębiorstwa „Gryf” i zamknięcia oryginalnych linii produkcyjnych. Z racji braku ochrony prawnej nazwy, obecnie dziesiątki firm w Polsce tworzą własne wariacje na temat tejże kultowej konserwy.

Paprykarz szczeciński doceniony. Wpis na Listę Produktów Tradycyjnych

Z biegiem czasu postanowiono stanowczo zawalczyć o historyczne dziedzictwo tego nadodrzańskiego przysmaku. W 2010 roku zachodniopomorski samorząd zgłosił oficjalny wniosek, by ten rybny specjał trafił na Listę Produktów Tradycyjnych.

Ostateczna decyzja zapadła 13 grudnia 2010 roku, pieczętując obecność słynnej szczecińskiej konserwy w ministerialnym zestawieniu obejmującym krajową branżę rybołówstwa.

Pomnik w kształcie puszki i wielki mural. Szczecin honoruje paprykarz

Wyjątkowym rokiem dla rzeszy fanów tego dania był 2020. Na szczecińskiej Łasztowni, a dokładnie na placu Gryfitów, stanął wielki pomnik w formie znanej w całej Polsce puszki. Ten nowatorski monument błyskawicznie przyciągnął rzesze turystów i stał się tłem pamiątkowych fotografii.

Budowla ma stale przypominać o wielkim produkcie, który przez minione dekady uchodził za kulinarną wizytówkę Szczecina oraz symbol smakowy minionej epoki.

Z kolei następnym wyrazem szczerego uznania dla rybnej przekąski jest gigantyczny mural zdobiący dzielnicę Golęcin. Powstał on specjalnie dla uroczystego uczczenia 65-lecia istnienia dawnych zakładów morskich „Gryf”.

Skąd wzięła się nazwa paprykarza szczecińskiego? Zaskakujące węgierskie korzenie

Niezwykle interesujące jest samo pochodzenie rynkowej nazwy tego produktu. Choć kultowa receptura czerpała bezpośrednio z tradycji afrykańskich, to określenie wywodzi się w prostej linii z kulinariów państwa węgierskiego. Nad Wisłą mianem „paprykarza” zwykło się nazywać dania silnie doprawiane czerwoną przyprawą, co było odniesieniem do tradycyjnego paprikásu. Pomysłodawcy słusznie uznali, że takie nazewnictwo najlepiej odda ostry i pikantny charakter ich rewolucyjnego wyrobu.

Historia paprykarza szczecińskiego w pigułce. Najważniejsze daty z dziejów puszki

Najistotniejsze kamienie milowe w bogatych dziejach tego rybnego produktu prezentują się następująco:

• wczesne lata 60. – zetknięcie z senegalską potrawą „tiep bou dienn” u brzegów zachodniej Afryki;
• 26 września 1967 – wydanie dokumentu racjonalizatorskiego dla innowacyjnego rybnego przepisu;
• 1967 – debiut pierwszej partii szczecińskich konserw na rodzimym rynku;
• 1 grudnia 1968 – wyróżnienie regionalnego produktu prestiżowym, państwowym znakiem Q;
• lata 70. i 80. – wielki rozkwit rynkowej sprzedaży i wysyłka krajowego towaru do 32 państw;
• wczesne lata 90. – całkowite wstrzymanie oryginalnej produkcji po bankructwie zachodniopomorskich zakładów „Gryf”;
• 13 grudnia 2010 – dołączenie nadodrzańskiego przysmaku do ministerialnej Listy Produktów Tradycyjnych;
• 2020 – uroczyste zaprezentowanie wielkiej, metalowej puszki na szczecińskiej Łasztowni;
• 2022 – namalowanie pięknego, okolicznościowego muralu w zabytkowej dzielnicy Golęcin.

Dziś, niemal sześć dekad od stworzenia pierwszej puszki, paprykarz to bezsprzecznie znacznie więcej niż zwykłe rybne smarowidło. Reprezentuje on morską tożsamość stolicy Pomorza Zachodniego, będąc jednocześnie jednym z najbardziej legendarnych i absolutnie kultowych smaków, które narodziły się w tym portowym mieście.