Ponad stuletnie pompy wodne przeszły wiosenny przegląd. Mają niezwykłą historię

Zabytkowe pompy w Szczecinie. Ponad stuletnie dzieła sztuki

W przestrzeni miejskiej Szczecina zlokalizowano obecnie blisko 130 pomp wodnych, z czego 28 stanowi obiekty o oficjalnym statusie zabytkowym. Najstarsze liczą sobie prawie 120 lat. Te monumentalne, żeliwne konstrukcje zachwycają bogatymi detalami architektonicznymi, takimi jak herby miasta, motywy roślinne w postaci liści akantu, korony oraz wylewki uformowane na kształt smoczych paszczy. Wystarczy kilkukrotnie nacisnąć dźwignię, aby wciąż wydobyć z nich strumień wody. Przedstawiciele Zakładu Wodociągów i Kanalizacji podają, że około sześćdziesiąt procent tych historycznych urządzeń pozostaje w pełni sprawnych. Reszta infrastruktury czeka na niezbędne prace konserwatorskie, natomiast zaledwie kilka egzemplarzy ostatecznie przestało pełnić swoją funkcję ze względu na całkowite wyschnięcie podziemnych źródeł.

Renowacja „berlinek”. ZWiK odtwarza brakujące elementy

Rzeczniczka prasowa szczecińskiego Zakładu Wodociągów i Kanalizacji zwraca uwagę na fakt, że proces przywracania blasku zabytkowym instalacjom wymaga od specjalistów niezwykłej dokładności. Jak wyjaśnia w rozmowie z mediami Hanna Pieczyńska, naprawa historycznej infrastruktury to skomplikowane i wieloetapowe zadanie.

– Nasi mechanicy dokonują prawdziwych cudów. Odtwarzają brakujące elementy, projektują je komputerowo, odlewają i malują. Chcemy, by te urządzenia były nie tylko sprawne, ale też piękne — mówi Pieczyńska.

Systematyczne wysiłki pracowników wodociągów sprawiają, że te wyjątkowe obiekty wciąż zachwycają swoim oryginalnym charakterem i niezawodnością, a znaczna ich część bez problemu pompuje wodę, mimo upływu wielu dziesięcioleci od momentu ich pierwszego uruchomienia.

Powojenna historia Szczecina. Historyczne ujęcia ratowały życie

Dzieje szczecińskich pomp nierozerwalnie łączą się z trudnymi latami powojennymi. W doszczętnie zniszczonym mieście stanowiły one jedno z rzadkich i absolutnie kluczowych ujęć życiodajnej wody. Technicy wymontowywali potrzebne części z całkowicie zniszczonych mechanizmów i instalowali je w sprawnych egzemplarzach, co wprost umożliwiało mieszkańcom codzienne przetrwanie. W 2000 roku tak zwane „berlinki” oficjalnie wpisano do rejestru zabytków. Od tamtego czasu historyczne instalacje pozostają pod ścisłym i ciągłym nadzorem miejskiego konserwatora.

Mechanika pomp wodnych. Woda z głębokości ponad 20 metrów

Zabytkowe mechanizmy opierają swoje działanie na klasycznej dźwigni ręcznej, która po wprawieniu w ruch napędza wewnętrzny tłok. Urządzenie to z powodzeniem zasysa ciecz z bardzo głębokich ujęć podziemnych, nierzadko zlokalizowanych ponad 20 metrów pod powierzchnią ziemi. Choć współcześnie wydobywana w ten sposób woda absolutnie nie nadaje się do bezpośredniego spożycia, sama archaiczna konstrukcja nadal budzi ogromny podziw z uwagi na swoją niezawodność i genialną prostotę.

Szlak turystyczny w Szczecinie. Zabytkowe pompy mają własne imiona

Te wyjątkowe instalacje wodne urosły do rangi lokalnych legend i stały się ważnym punktem na mapie miejskiej turystyki. Z inicjatywy szczecińskiego przewodnika Tomasza Wieczorka wytyczono unikalny szlak, nadając każdemu urządzeniu konkretne imię oraz patronkę. Na Placu Żołnierza Polskiego turyści mogą zobaczyć „Helunię”, która nawiązuje do słynnej architektki Heleny Kurcyuszowej. Z kolei na zieleńcu naprzeciwko Zamku Książąt Pomorskich stoi „Sydonia”, upamiętniająca historyczną szlachciankę niesłusznie oskarżoną o rzucenie klątwy na ród Gryfitów. Natomiast u zbiegu ulic 5 Lipca i Noakowskiego zlokalizowano „Mariannę”, dedykowaną pierwszej żonie księcia Barnima I. Kompletne zestawienie wszystkich nazwanych obiektów wraz z dokładnymi mapami udostępniono na profilu społecznościowym „Pompastyczny Szczecin” na platformie Facebook.

Bezpieczeństwo mieszkańców. Awaryjne źródła wody w mieście

Choć w dzisiejszych czasach bogato zdobione urządzenia pełnią głównie funkcję turystycznej ciekawostki, przedstawiciele Zakładu Wodociągów i Kanalizacji przypominają o ich czysto praktycznym i strategicznym zastosowaniu w przestrzeni miejskiej.

– W sytuacjach nadzwyczajnych mogą zapewnić mieszkańcom dostęp do wody. Dlatego tak ważne jest, by były sprawne — zaznacza Hanna Pieczyńska.